Vì sao tҺι ҺàпҺ áп tử ҺìпҺ kéo dàι пҺιḕu пăm?
Sau khi án tử hình có hiệu lực pháp luật, bản án còn phải trải qua các bước xem xét theo quy định. Người bị kết án cũng có quyền gửi đơn xin ân giảm lên Chủ tịch nước.
Sau khi có bản án, còn nhiều khâu phải xem xét
Luật sư Bùi Quang Nghiêm, Phó chủ nhiệm Đoàn luật sư TP.HCM, cho biết thi hành án tử hình là hoạt động đặc biệt quan trọng, bởi đây là hình phạt tước đi quyền sống – quyền cơ bản và thiêng liêng nhất của con người được Hiến pháp ghi nhận. Do đó, các thủ tục xem xét trước khi thi hành án tử hình có ý nghĩa rất lớn.
Theo luật sư Nghiêm, Điều 367 Bộ luật Tố tụng hình sự (BLTTHS) năm 2017 quy định, sau khi bản án tử hình có hiệu lực pháp luật, hồ sơ vụ án phải được gửi ngay cho Chánh án TAND tối cao, còn bản án phải được gửi ngay cho Viện trưởng Viện KSND tối cao.
Trong thời hạn 2 tháng, Chánh án TAND tối cao và Viện trưởng Viện KSND tối cao phải quyết định kháng nghị hoặc không kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm đối với bản án tử hình. Đồng thời, trong vòng 7 ngày kể từ ngày bản án có hiệu lực pháp luật, người bị kết án được gửi đơn xin ân giảm lên Chủ tịch nước.
“Bản án tử hình sẽ được thi hành án nếu bản án có hiệu lực pháp luật không bị kháng nghị giám đốc thẩm hoặc tái thẩm; Chủ tịch nước bác đơn xin ân giảm. Ngoài ra, khi có căn cứ quy định tại khoản 3, điều 40, bộ luật Hình sự (BLHS), tức người bị kết án tử hình về tội tham ô tài sản, tội nhận hối lộ mà sau khi bị kết án đã chủ động nộp lại ít nhất 3/4 tài sản tham ô, nhận hối lộ và hợp tác tích cực với cơ quan chức năng trong việc phát hiện, điều tra, xử lý tội phạm hoặc lập công lớn, thì Chánh án tòa án đã xét xử sơ thẩm không ra quyết định thi hành án tử hình, và báo cáo Chánh án TAND tối cao để xem xét chuyển hình phạt tử hình thành tù chung thân cho người bị kết án”, luật sư Nghiêm cho hay.
Luật sư Nghiêm nhận định, dù đã có quy định cụ thể nhưng trên thực tế, nhiều bản án tử hình không thể được thi hành ngay. Nguyên nhân là sau khi người có thẩm quyền quyết định không kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm hoặc tái thẩm, bị án hoặc những người liên quan vẫn có thể không đồng tình, tiếp tục khiếu nại lên các cấp cao hơn để đề nghị xem xét lại bản án.
Vì vậy, bản án tử hình có thể phải được xem xét ở nhiều góc độ khác nhau nhằm bảo đảm quyền con người.
Trong khi đó, luật sư Bùi Quốc Tuấn, thuộc Đoàn luật sư TP.HCM, cho biết việc thi hành án tử hình sẽ được hoãn nếu “người bị kết án tử hình thuộc trường hợp quy định tại khoản 3, điều 40, BLHS năm 2015; có lý do bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan; ngay trước khi thi hành án, người bị kết án tử hình khai báo những tình tiết mới về tội phạm”.
Luật sư Tuấn phân tích thêm về những trường hợp được hoãn thi hành án do lý do bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan theo Điều 9 Thông tư liên tịch 02/2020 quy định về việc phối hợp tổ chức thi hành án tử hình bằng hình thức tiêm thuốc độc.
“Hoãn thi hành án khi có lý do bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan được thể hiện chi tiết tại điều 9 Thông tư liên tịch 02/2020 quy định về việc phối hợp tổ chức thi hành án tử hình bằng hình thức tiêm thuốc độc. Thứ nhất, đó là trường hợp gặp thiên tai, hỏa hoạn hoặc có trở ngại khách quan khác không thể thực hiện được việc thi hành án tử hình, hoặc trên đường áp giải người bị thi hành án tử hình bị tai nạn phải đưa đến bệnh viện. Thứ hai, trang thiết bị, dụng cụ thi hành án tử hình bị hư hỏng; không xác định được tĩnh mạch; thuốc thi hành án tử hình không đúng chủng loại, chất lượng, số lượng hoặc các điều kiện khác bảo đảm cho việc thi hành án tử hình không đáp ứng được”, luật sư Tuấn phân tích thêm.
Cần quy định thời hạn xét đơn ân giảm
Theo một Phó phòng của Cục Cảnh sát quản lý trại giam, cơ sở giáo dục bắt buộc, trường giáo dưỡng (Bộ Công an), Nghị định 47/2013 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 82/2011 quy định về thi hành án tử hình bằng hình thức tiêm thuốc độc nêu rõ, thuốc sử dụng để thi hành án tử hình gồm 3 loại: thuốc làm mất trí giác, thuốc làm liệt hệ vận động và thuốc làm ngừng hoạt động của tim.
“Một liều gồm 3 loại thuốc này sẽ được dùng cho một người”, cán bộ này nhấn mạnh.
Vị cán bộ cho biết, do mỗi bị án phải được tiêm 3 loại thuốc nên phát sinh nhiều chi phí. Đây cũng là một trong những khó khăn trong quá trình thi hành án tử hình bằng hình thức tiêm thuốc độc. Bên cạnh đó, việc thi hành án phải trải qua nhiều khâu nên thời gian kéo dài từ 6 - 7 năm, 10 năm hoặc lâu hơn.
Vị lãnh đạo này cũng chia sẻ, hiện nay pháp luật chưa quy định thời hạn Chủ tịch nước xem xét đơn xin ân giảm của người bị kết án tử hình.
Theo một cán bộ quản lý trại giam, thực tế cho thấy việc kéo dài thời gian giam giữ người bị kết án tử hình gây áp lực cho đơn vị quản lý, trại tạm giam, đồng thời ảnh hưởng đến tâm lý của phạm nhân. Hiện nay, không ít phạm nhân đã viết đơn xin được thi hành án tử hình sớm vì dằn vặt với những gì mình đã gây ra.
Hơn 1.600 người đang bị tạm giam chờ thi hành án tử hình
Trong quá trình tổng kết công tác nhiệm kỳ Quốc hội khóa 14 (2016 - 2021), Viện trưởng Viện KSND tối cao thông tin, về công tác kiểm sát việc tạm giữ, tạm giam và thi hành án hình sự, Viện KSND tối cao đã kiểm sát 2.339 người bị kết án tử hình. Trong số này, 429 bị án đã bị thi hành án, 266 người được giảm án và 1.644 bị án đang bị tạm giam.
Trong số 266 người được giảm án, có 52 bị án bị hủy án sơ thẩm; 68 bị án được xét xử phúc thẩm và giảm hình phạt xuống tù chung thân; 117 bị án được ân giảm; 29 bị án đã chết.
Đối với 1.644 bị án bị tuyên tử hình, có 672 người có bản án sơ thẩm chưa có hiệu lực pháp luật, 951 người đã được xét xử phúc thẩm và 21 bị án đủ điều kiện thi hành án.
